اى آنانك ايمان آورديذ ! چون معامله كنيذ بقرضى ، يعنى : داذن و ستذن 702 ؛ تأكيدست و قطع مجاز ، لانّه يقال تداينّا بمعنى تجازينا و تعاطينا الأخذ بيننا . 703 ابن عبّاس گويذ : مراد ازين سلم 704 است ، و ظاهر آيت آن اقتضا مىكنذ كى عام بوذ در سلم و قرض و تأخير ثمن مبيع . « إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى » تا وقتى مؤخّر معلوم معيّن ( 56 ) « فَاكْتُبُوهُ » يعنى : آن قرض يا ثمن مبيع و مدة آن بنويسيذ . بعضى گفته‌اند : اين امر وجوب راست ؛ و بعضى گفته‌اند : ندب 705 و ارشادست ، نه حتم ، و مذهب فقها اين است . « وَ لْيَكْتُبْ 706 بَيْنَكُمْ كاتِبٌ بِالْعَدْلِ » و آن معامله نويسندهء ميان شما بنويسذ بعدل بىزيادة و نقصاني كى در مال ظاهر شوذ يا در وصف و يا در اجل ، يعنى : مدّة . قفّال گويذ : مراد از لفظ « عدل » آنست كى چنان نويسذ كى ميان علما متّفق عليه بوذ كى اگر بقاضى از قضاة مسلمانان حاجت افتد آن را باطل نكنذ و الفاظ آن چنان نويسذ كى تأويل را دران مجال نباشذ تا حاكم در آن محتاج نشوذ بتوقّف . « وَ لا يَأْبَ كاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَما عَلَّمَهُ اللَّهُ » قفّال گويذ : كاتب را منع نكنند از آنك بعدل نويسذ چنانك خذاى - تعالى - او را تعليم كرده است ، يعنى : بخلاف امر خذاى - عزّ و جلّ - ننويسذ 707 . سدّى گويذ : قرضى 708 بر كفايت است ؛ و گفته‌اند كى : واجب است در حال فراغ . ضحاك گويذ : منسوخست بآيت « وَ لا يُضَارَّ كاتِبٌ وَ لا شَهِيدٌ » 709 ، و دليل برين آنست كى مستحق است كى بر آن أجرتي بستانذ ، ثمّ قال : « كَما عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ » اى : فليكتب ( 57 ) كما 710 علّمه اللّه ؛ يعنى بعدل . « وَ لْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ » و آنكس كى حق در 711 ذمّت اوست اقرار كنذ تا بر وى گواه شوند 712 و آن إقراري بوذ او را به زبان خوذ بر خوذ « وَ لْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَ لا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئاً » و بايذ كى از خذاى - تعالى - بترسذ و از حقّى كى در ذمّت اوست چيزى نقصان نكنذ ؛ و محتمل است كى « وَ لْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ » عايذ بوذ با كاتب ، زيرا كى آنك 713 قرض مىگزارذ اگر خواهذ كى نقصاني كنذ قرض دهنده او را منع كنذ و در نسازذ 714 به آن نقصان ؛ و « بخس » نقصان بوذ بطريق ظلم . « فَإِنْ كانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهاً » و اگر آنك حقّى در ذمّت اوست جاهل بوذ . سدّى گويذ : كوچك 715 بوذ ، زجّاج گويد : « سفيه » كسى بوذ كى سبك عقل بوذ و كوذكان و زنان سفها اندكى عقل ايشان اندك بوذ . « أَوْ ضَعِيفاً » يا عاجز باشذ ؛ و گفته‌اند : در عقل ضعيف بوذ ؛ و گفته‌اند : أحمق باشذ . « أَوْ لا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ » يا نتوانذ كى به زبان اقرار كنذ ، از